Zaliczka to nie to samo co zadatek – poznaj najważniejsze różnice

Marta Karkowska

22.02.2022

Co to jest zadatek? 

Zadatek jest kwotą, którą uiszcza osoba zlecająca wykonanie określonej czynności objętej umową. Jeśli strony nie postanowią inaczej, to gdy umowa nie zostanie wykonana przez jedną ze stron, druga może od niej odstąpić bez wyznaczania terminu dodatkowego. W takim wypadku uprawnienie zależy od tego, która strona nie dopełniła zobowiązania. Jeśli ta, która wpłaciła zadatek, to może żądać nie tylko zwrotu kwoty wpłaconej, lecz także aż dwukrotności zadatku. W sytuacji, gdy umowa nie zostanie wykonana przez wpłacającego, druga strona nie musi zwracać zadatku (por. art. 394 Kodeksu cywilnego). 

Jak definiuje się zaliczkę? 

W odróżnieniu od zadatku zwrot zaliczki nie został uregulowany na poziomie ustawowym. Wspomina o niej art. 743 Kodeksu cywilnego, który stanowi, że zaliczka powinna być uiszczona przez dającego zlecenie na wyraźne żądanie drugiej strony w sytuacji, gdy wykonanie zlecenia wymaga poniesienia przez przyjmującego wydatków. 

Pojęcie zaliczki jest wykorzystywane bardzo często w obrocie, a osoby niemające świadomości różnic używają go zamiennie z nazwą „zadatek”. Zaliczka może być dana przed spełnieniem świadczenia albo po nim. W pierwszym przypadku zapłatę należy uznać za uiszczoną na poczet umowy, w drugim – jako właściwą zapłatę. 

W jakich sytuacjach można się spotkać z pojęciem zaliczki lub zadatku? 

Pojęcie zaliczki lub zadatku pojawia się zarówno w stosunkach między przedsiębiorcami, jak i w codziennych transakcjach zawieranych przez konsumentów. Do najpopularniejszych należą m.in. zakup towaru na zamówienie (np. w przypadku zlecenia sprowadzenia produktu, który nie jest dostępny w sklepie stacjonarnym), zlecenie wykonania usługi w określonym terminie w przyszłości (np. wykonanie reportażu zdjęciowego) czy zawarcie umowy w zakresie zorganizowania wyjazdu turystycznego. 

Zaliczka i zadatek tak się przyjęły w praktyce, że prawie zawsze jeden z tych terminów pojawia się przy ustalaniu szczegółów umowy, której wykonanie nie następuje od razu. Jest to zrozumiałe, ponieważ zabezpiecza interesy stron. Nie każdy jednak zdaje sobie sprawę, że poziom ochrony i ewentualne roszczenia z tytułu niewykonania umowy są różne w zależności od wybranej formy.

Czym różni się zadatek od zaliczki? 

Różnice najlepiej zobrazuje odpowiedź na pytanie, co jest zwrotne – zaliczka czy zadatek? Zaliczka jest formą mniej sformalizowaną. Zadatek został z kolei jasno zdefiniowany w Kodeksie cywilnym i dzięki temu jego rozumienie jest bardziej usystematyzowane. 

Zaliczka jest zwrotna, a zadatek nie. Z punktu widzenia klienta rozróżnienie jest bardzo istotne – jeśli z jego winy nie dojdzie do realizacji umowy, w przypadku zadatku nie odzyska swoich pieniędzy. Przyczyny takiego stanu rzeczy mogą być różne, jednak nie będą one miały znaczenia. Dla przykładu, jeśli zadatek został wpłacony na poczet rezerwacji pobytu w domu wczasowym, a goście nie przyjechali na miejsce w umówionej dacie, właściciel może zachować zadatek niezależnie od tego, czy rezygnacja z pobytu została wywołana zmianą planów, czy chorobą rezerwujących. W przypadku zaliczki mogliby oni z kolei dochodzić zwrotu uiszczonej kwoty. 

Zadatek vs zaliczka – możliwe scenariusze

Jeśli umowa zostanie wykonana prawidłowo, różnica między zadatkiem a zaliczką będzie niezauważalna. W takim wypadku dojdzie bowiem do standardowego rozliczenia, a wpłacona kwota zostanie zaliczona na poczet pozostałej do zapłaty sumy. 

Różnice pojawiają się, gdy umowa nie zostanie wykonana przez jedną ze stron. W tej sytuacji należy ustalić, kto jest za nią odpowiedzialny. W tym zakresie możliwe są trzy główne scenariusze:

  • jeśli umowa nie dojdzie do skutku z winy klienta, zadatek przepada i usługodawca może go zatrzymać, natomiast zaliczka zostanie klientowi zwrócona, 
  • niewykonanie umowy z winy usługodawcy wiąże się z powstaniem uprawnienia klienta do żądania zwrotu zadatku w podwójnej wysokości, natomiast zaliczka zostanie zwrócona w takiej wysokości, w jakiej została uiszczona, 
  • gdy rozwiązanie umowy zostało dokonane za porozumieniem stron lub z przyczyn od nich niezależnych, zarówno zadatek, jak i zaliczka zostaną zwrócone na rzecz klienta w wysokości pierwotnie uiszczonej kwoty. 

Ostatnia sytuacja jest jedyną, w której w przypadku niewykonania umowy zarówno zaliczka, jak i zadatek mają takie same skutki, a różnice pomiędzy zaliczką a zadatkiem nie są widoczne.

Zaliczka a zadatek – co jest lepsze? 

Na tak postawione pytanie nie sposób odpowiedzieć obiektywnie. Wszystko zależy bowiem od tego, z czyjej perspektywy ocenia się obie regulacje. Biorąc pod uwagę jedynie kwestie prawne, zadatek jest uregulowany dokładniej, więc wydaje się, że dla przeciętnego uczestnika obrotu będzie on korzystniejszy. 

Z drugiej strony zaliczka może być zdecydowanie lepsza dla klienta, który nie jest pewny, czy będzie chciał doprowadzić do końca realizację umowy. Szczególnie korzystne jest uiszczanie zaliczki w przypadku np. rezerwacji wycieczki – ogólnie rzecz ujmując w sytuacjach, w których odwołanie usługi z winy przyjmującego zlecenie jest mało prawdopodobne. W razie rezygnacji można wtedy uzyskać zwrot wpłaconych kwot. Nie podejmuje się zatem zbyt wysokiego ryzyka utraty szansy na uzyskanie zwrotu kwoty wyższej niż uiszczonej tytułem zaliczki. 

Jeśli jednak spojrzeć na interesy przyjmującego zlecenie, korzystniej wypada zadatek. Z jednej strony w tym przypadku powstaje ryzyko wystąpienia obowiązku zwrotu jego dwukrotności. Z drugiej jednak rozwiązanie to jest zarezerwowane dla sytuacji nadzwyczajnych. Jeśli nie ma wysokiego prawdopodobieństwa niewykonania umowy, zadatek lepiej zabezpieczy interesy wykonującego usługę czy sprzedającego towar. W przypadku rezygnacji z wykonania umowy przez zleceniodawcę zyskuje bowiem zabezpieczenie. Kwota zatrzymana z tytułu zadatku może choć w części zrekompensować powstałą szkodę. Nie trzeba dochodzić jej w toku postępowania sądowego, ponieważ pieniądze znajdują się już u tej strony. 

Na tej podstawie widać, że różnice między zaliczką a zadatkiem są znaczne. Warto je znać, aby skutecznie z nich korzystać i jednocześnie uniknąć rozczarowania.


Źródła:

  1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (tj. DzU 2020 poz. 1740). 

Podobne artykuły

Poradnik pożyczkowy

piątek, 26 sierpnia 2022

Pożyczka dla młodych – już od 18 lat?

Młodzi ludzie mają swoje potrzeby, które potrafią poważnie nadwyrężyć niejeden portfel. Dużo nauki i zwykle brak dyspozycji pracy na pełen etat sprawiają, że coraz częściej sięgają[...]

Poradnik pożyczkowy

środa, 24 sierpnia 2022

Jak sprawdzić, czy ktoś wziął na mnie kredyt/pożyczkę?

W dobie coraz większej popularności internetowych przestępstw nie ma nic dziwnego w tym, że chcemy sprawdzić, czy ktoś nie wziął na nas kredytu lub pożyczki. Jak[...]

Poradnik pożyczkowy

poniedziałek, 22 sierpnia 2022

Kalkulator pożyczek – czym jest i jak może Ci pomóc?

Ludzie coraz częściej korzystają z szybkich pożyczek. Galopująca inflacja, drożejące produkty i usługi sprawiają, że koszty życia są coraz większe, niestety – w przeciwieństwie do zarobków.[...]



Dziesiątka Finanse spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie (02-220) przy ul. ul. Łopuszańskiej 32, telefon 669 555 111. NIP: 7842426890, REGON: 300976329. Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, KRS 0000069320. Kapitał zakładowy w wysokości 14 360 000 zł; adres strony internetowej: www.10online.pl, e-mail: kontakt@10online.pl.

Spółka działa w oparciu o przepisy polskiego prawa określone w szczególności w Kodeksie cywilnym oraz Ustawie o kredycie konsumenckim.
Pożyczkodawcą jest Dziesiątka Finanse sp. z o.o. Przyznanie pożyczki zależy od wyniku oceny zdolności kredytowej wnioskodawcy.

Reprezentatywny przykład dla pożyczki udzielanej za pośrednictwem strony internetowej www.10online.pl: Całkowita kwota pożyczki (bez kredytowanych kosztów) 1000 zł; oprocentowanie stałe 17,5%, całkowity koszt pożyczki 287,86 zł (w tym opłata przygotowawcza 0 zł, prowizja 273 zł, odsetki 14,86 zł); całkowita kwota do zapłaty 1287,86 zł, płatna w 1 racie wysokości 1287,86 zł w terminie 31 dni od udzielenia pożyczki. Rzeczywista roczna stopa procentowa (RRSO) dla tego przykładu wynosi 1866,14 %. Stan na 6.05.2022r.

Administratorem danych osobowych jest Dziesiątka Finanse spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Warszawie przy ul. Królewskiej 18, 00-103 Warszawa. Wszelkie informacje na temat zasad przetwarzania danych osobowych, celów, w jakich są przetwarzane, podstaw prawnych przetwarzania, kategoriach odbiorców danych osobowych, okresie przetwarzania danych, konieczności lub dobrowolności podania danych osobowych i konsekwencjach ich niepodania, zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji i przysługujących uprawnieniach można znaleźć możesz w Polityce Prywatności.

Podmiotem właściwym do pozasądowego rozstrzygania sporu wynikającego z umowy zawartej pomiędzy konsumentem a Dziesiątka Finanse sp. z o. o. jest Rzecznik Finansowy. Kontakt do Rzecznika Finansowego oraz szczegółowe informacje dotyczące postępowania dostępne są na stronie internetowej www.rf.gov.pl.
Wszelkie prawa do zawartości strony internetowej zastrzeżone dla Dziesiątka Finanse sp. z o.o.